اخلاق در نشر اخلاق
اخلاق در پژوهش و نشر و نحوه برخورد با تخلفات
فصلنامه پرستاری دیابت متعهد به رعایت اصول اخلاق در پژوهش و نشر علمی و حفظ تمامیت علمی مقالات منتشرشده است. این مجله از اصول و دستورالعملهای کمیته اخلاق نشر (Committee on Publication Ethics; COPE) و سایر استانداردهای پذیرفتهشده در زمینه اخلاق پژوهش و نشر پیروی میکند.
تمامی نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه موظفاند اصول صداقت، امانتداری، شفافیت، محرمانگی و مسئولیتپذیری علمی را رعایت کنند.
سوءرفتار پژوهشی و انتشاراتی
سوءرفتار پژوهشی و انتشاراتی شامل هرگونه اقدام عمدی یا غیرموجهی است که تمامیت، اصالت یا اعتبار پژوهش و سوابق علمی را مخدوش کند. برخی از مهمترین مصادیق آن عبارتاند از:
- جعل دادهها: ساختن دادهها یا نتایج و ارائه آنها بهعنوان یافتههای واقعی پژوهش؛
- تحریف یا دستکاری دادهها: تغییر، حذف یا دستکاری غیرموجه دادهها، روشها، تصاویر یا نتایج پژوهش؛
- سرقت علمی: استفاده از ایده، متن، داده، یافته، تصویر یا سایر دستاوردهای علمی دیگران بدون ارجاع مناسب؛
- انتشار تکراری یا دوگانه: انتشار مجدد یک مقاله یا بخش قابلتوجهی از آن بدون اطلاع و ارجاع مناسب؛
- ارسال همزمان: ارسال یک مقاله بهطور همزمان برای بررسی در بیش از یک مجله؛
- نشر زائد: انتشار بخشهای همپوشان از یک مجموعه داده یا پژوهش در چند مقاله، بهگونهای که تمایز و ارتباط میان مقالات بهدرستی اعلام نشده باشد؛
- تخلفات مرتبط با نویسندگی: اضافه کردن نام افرادی که مشارکت علمی لازم را نداشتهاند، حذف نویسندگان واجد شرایط یا تغییر نام نویسندگان بدون توافق و مستندات لازم؛
- عدم اعلام تعارض منافع: عدم افشای منافع مالی یا غیرمالی مرتبط با پژوهش یا انتشار مقاله؛
- دستکاری فرایند داوری: ارائه اطلاعات نادرست درباره داوران پیشنهادی یا هرگونه تلاش برای تأثیرگذاری غیرمجاز بر روند داوری؛
- دستکاری غیرمجاز تصاویر: تغییر یا حذف اطلاعات موجود در تصاویر، بهگونهای که موجب تحریف نتایج پژوهش شود؛
- عدم رعایت الزامات اخلاقی پژوهش: انجام پژوهش بدون اخذ تأییدیه اخلاق یا رضایت آگاهانه در مواردی که اخذ آن الزامی است، یا ارائه اطلاعات نادرست درباره مجوز اخلاقی؛
- استفاده غیرمجاز از اطلاعات محرمانه یا دادههای افراد و سایر مواردی که بر اساس استانداردهای پذیرفتهشده اخلاق پژوهش و نشر، مصداق سوءرفتار علمی محسوب میشوند.
نحوه رسیدگی به موارد مشکوک به تخلف
فصلنامه پرستاری دیابت تمامی ادعاها و موارد مشکوک به سوءرفتار پژوهشی یا انتشاراتی را، چه در مرحله بررسی مقاله و چه پس از انتشار، با جدیت بررسی میکند.
در صورت مشاهده یا دریافت گزارش درباره تخلف احتمالی، سردبیر و هیئت تحریریه بررسی اولیه را انجام داده و در صورت لزوم، از نویسنده یا نویسندگان مربوطه درخواست توضیح و ارائه مستندات خواهند کرد.
رسیدگی به موارد مشکوک با رعایت بیطرفی، محرمانگی و حق پاسخگویی طرفین انجام خواهد شد. در مواردی که بررسی موضوع نیازمند اطلاعات یا بررسی بیشتر باشد، مجله میتواند با مؤسسه محل فعالیت نویسنده، کمیته اخلاق پژوهش، نهاد تأمینکننده مالی پژوهش یا سایر مراجع ذیصلاح تماس بگیرد.
در مواردی که دستورالعمل مشخصی برای یک نوع تخلف وجود داشته باشد، مجله از راهنماها و فلوچارتهای مرتبط کمیته اخلاق نشر (COPE) برای نحوه رسیدگی استفاده خواهد کرد.
اقدامات مجله در صورت تأیید تخلف
اقدامات مجله متناسب با ماهیت و شدت تخلف و مرحلهای که تخلف در آن شناسایی شده است، تعیین خواهد شد.
در صورتی که تخلف پیش از انتشار مقاله شناسایی شود، اقدامات میتواند شامل درخواست توضیح یا اصلاح، توقف فرایند بررسی و رد مقاله باشد.
چنانچه تخلف پس از انتشار مقاله شناسایی و تأیید شود، مجله میتواند، حسب مورد، اقدامات زیر را انجام دهد:
- انتشار اصلاحیه: در صورت وجود خطای قابل اصلاح؛
- انتشار اطلاعیه ابطال یا بازپسگیری مقاله: در مواردی که اعتبار یا تمامیت علمی مقاله بهطور جدی مخدوش شده باشد؛
- اطلاعرسانی به مؤسسه یا سازمان مربوط به نویسنده یا نویسندگان؛
- اطلاعرسانی به کمیته اخلاق یا سایر مراجع ذیصلاح در موارد مقتضی؛
- اتخاذ سایر اقدامات متناسب با تخلف و مطابق با دستورالعملهای اخلاق نشر.
تصمیم درباره اصلاح، ابطال یا بازپسگیری مقاله بر اساس شواهد موجود و با هدف حفظ صحت و تمامیت سوابق علمی اتخاذ خواهد شد.
سرقت علمی و مشابهت متنی
مقالات ارسالی ممکن است در مراحل مختلف فرایند بررسی از نظر مشابهت متنی و احتمال سرقت علمی ارزیابی شوند. وجود مشابهت متنی بهتنهایی به معنای وقوع سرقت علمی نیست و در صورت مشاهده موارد مشکوک، موضوع با توجه به ماهیت و میزان مشابهت و مطابق با دستورالعملهای اخلاق نشر بررسی خواهد شد.
در صورت تأیید سرقت علمی پیش از انتشار، مقاله ممکن است از فرایند بررسی خارج یا رد شود. در صورت شناسایی سرقت علمی پس از انتشار، مجله میتواند متناسب با شرایط نسبت به انتشار اصلاحیه یا بازپسگیری مقاله اقدام کند.
محرمانگی
اطلاعات و محتوای مقالات ارسالی در طول فرایند بررسی محرمانه تلقی میشود. نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه موظفاند از افشای اطلاعات مربوط به مقالات ارسالی و استفاده از اطلاعات منتشرنشده برای اهداف شخصی یا علمی بدون اجازه مناسب خودداری کنند.
تعارض منافع
نویسندگان موظفاند هرگونه تعارض منافع مالی یا غیرمالی مرتبط با پژوهش و انتشار مقاله را بهصورت شفاف اعلام کنند. داوران و اعضای هیئت تحریریه نیز در صورت وجود تعارض منافع مؤثر بر ارزیابی یا تصمیمگیری، باید موضوع را به سردبیر اعلام کرده و در صورت لزوم از فرایند بررسی مقاله کنارهگیری کنند.
شکایت و اعتراض
نویسندگان میتوانند در صورت وجود پرسش، اعتراض یا شکایت درباره فرایند بررسی و انتشار مقاله، موضوع را همراه با مستندات لازم از طریق راههای ارتباطی رسمی مجله با سردبیر یا دفتر مجله مطرح کنند. شکایات و اعتراضات در چارچوب سیاستهای مجله و اصول اخلاق نشر بررسی خواهند شد.